Sözlük
Derste geçen kavramlar ve kısa tanımları. Her hafta yayımlandıkça yeni kavramlar eklenir.
Kavramlar alfabetik sıradadır. Parantez içindeki sayı, kavramın işlendiği haftayı gösterir.
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| 3-2-1 kuralı (3) | Üç kopya, iki farklı ortam, bir kopya başka bir konumda olacak şekilde yedekleme |
| 5651 sayılı kanun (7) | İnternetteki yayınları ve içerik, yer ve erişim sağlayıcılarının sorumluluklarını düzenleyen kanun (2007) |
| Abartı döngüsü (14) | Yeni bir teknolojinin önce büyük beklenti, sonra hayal kırıklığı, en sonunda gerçekçi kullanım dönemlerinden geçtiğini anlatan model (hype cycle) |
| ACARS (4) | Uçak ile yer arasında kısa veri mesajları taşıyan sistem; arıza mesajları bakım ekibine bu yolla ulaşabilir |
| Açık kaynak (3) | Kaynak kodu herkese açık, lisansına göre incelenip değiştirilebilen yazılım |
| Açık rıza (8) | Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle verilen izin; KVKK’daki işleme şartlarından yalnızca biridir |
| Açık standart (10) | Herkesin inceleyip kullanabileceği biçimde belgelenmiş dosya ya da iletişim biçimi; DOCX ve ODT belge biçimleri buna örnektir |
| Açılır liste (11) | Veri doğrulamayla bir hücreye yalnızca listeden seçilen değerlerin girilmesini sağlayan kural |
| Adil kültür (7) | Hatayı ve tehlikeyi bildireni cezalandırmayan, ama kasıt ve ağır ihmali korumayan güvenlik kültürü (just culture) |
| ADS-B (4) | Uçağın konumunu, irtifasını ve hızını düzenli olarak yayınladığı gözetim sistemi |
| Aile parolası (9) | Ailece önceden belirlenen ve yalnızca aile bireylerinin bildiği kelime; sesi ya da görüntüsü taklit edilen birini doğrulamaya yarar |
| Akıl yürüten model (6) | Cevap vermeden önce problemi adımlara bölüp ara sonuçları kontrol edecek şekilde eğitilmiş dil modeli |
| Aktif ayak izi (7) | Kişinin bilerek bıraktığı iz: paylaşım, yorum, beğeni, bir forma yazılan bilgiler |
| Alan adı (4) | IP adresinin yerine kullanılan, akılda kalan ad (iuc.edu.tr gibi) |
| Aleniyet (7) | Bir eylemin herkesin görebileceği biçimde yapılması; bazı suçlarda cezayı artırır |
| Algoritma (1) | Bir sorunu çözmek için izlenen, sırası belli adımlar dizisi |
| Algoritmik önyargı (8) | Bir algoritmanın belirli grupları sistematik olarak dezavantajlı duruma düşürmesi; çoğu zaman geçmiş veriden ya da vekil değişkenlerden kaynaklanır |
| Alıntı (5) | Başkasının cümlesini aynen, tırnak içinde ve kaynağıyla kullanmak |
| Alt bilgi (10) | Bir belgede her sayfanın en altında tekrarlanan alan (footer); sayfa numarası çoğu zaman buradadır |
| Alternatif metin (10) | Bir resmin ne gösterdiğini bir iki cümleyle anlatan, ekran okuyucunun seslendirdiği metin (alt text) |
| Amara yasası (1) | Teknolojinin kısa vadeli etkisini abartıp uzun vadeli etkisini küçümseme eğilimi |
| Ana mesaj (13) | Dinleyicinin sunumdan çıkarken aklında kalması istenen tek cümle |
| Analog (2) | Kesintisiz değişen; arada atladığı değer olmayan (cıvalı termometre gibi) |
| Analog-dijital dönüştürücü, ADC (2) | Analog bir sinyali örnekleyip sayıya çeviren devre; tersi dijital-analog dönüştürücüdür (DAC) |
| Animasyon (13) | Bir slaytın içindeki öğenin ekrana geliş ya da hareket efekti; yalnızca bir amaca hizmet ettiğinde kullanılır |
| Anonimleştirme (8) | Verinin hiçbir şekilde bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek hale getirilmesi; gerçekten anonim veri kişisel veri sayılmaz |
| AOSP (3) | Android’in açık kaynak çekirdek projesi (Android Open Source Project) |
| Araç esnekliği (13) | Alışılmış bir programa bağlı kalmadan, kavramlardan yola çıkarak yeni bir araç ya da arayüzde hızla yol bulabilme becerisi |
| Aralık (11) | Elektronik tabloda yan yana hücrelerden oluşan dikdörtgen blok (B2:B121 gibi) |
| Arama motoru (5) | Web’deki sayfaları tarayıp dizinleyen ve aramaya göre sıralayan hizmet |
| Arama operatörü (5) | Aramayı daraltan özel ifade (“…”, -, OR, site:, filetype:) |
| ARINC 429 (2) | Uçak sistemleri arasında veriyi 32 bitlik kelimelerle taşıyan veri yolu standardı |
| Arızalar arası ortalama süre, MTBF (12) | Bir parçanın toplam çalışma süresinin arıza sayısına bölünmesiyle bulunan güvenilirlik ölçüsü (mean time between failures) |
| ARM (2) | Telefonlarda başlayıp dizüstülere yayılan, az enerji harcayan işlemci mimarisi |
| ARPANET (4) | 1969’da ABD’de kurulan, internetin öncüsü olan araştırma ağı |
| Artırılmış gerçeklik (14) | Gerçek dünyanın görüntüsünün üzerine dijital bilgi yansıtan teknoloji (augmented reality) |
| Asansör konuşması (13) | Bir fikri yarım dakika ile bir dakika arasında anlatan çok kısa konuşma (elevator pitch) |
| ASCII (2) | 7 bitle 128 karakteri kodlayan karakter tablosu (1963); Türkçe harfleri içermez |
| ATA bölüm numarası (11) | Uçak sistemlerini dünya genelinde aynı numarayla gösteren standart kodlama (örneğin ATA 32 iniş takımı) |
| Atıf (5) | Bir bilginin, fikrin, cümlenin ya da eserin hangi kaynaktan alındığını belirtmek; lisanslı bir eserde dört parçalıdır: eser, yazar, kaynak, lisans |
| Aydınlatma metni (8) | Veri sorumlusunun kim olduğunu, verinin hangi amaç ve hukuki sebeple işlendiğini, kimlere aktarıldığını ve ilgili kişinin haklarını bildiren metin; rıza yerine geçmez |
| Aygıt sürücüsü (3) | İşletim sistemi ile belirli bir donanım arasında çevirmenlik yapan yazılım |
| Aykırı değer (12) | Diğer değerlerden çok uzak duran değer; ortalamayı etkiler, silinmez ama yorumda belirtilir |
| Ayraç (11) | Düz metin dosyalarında değerleri birbirinden ayıran karakter: virgül, noktalı virgül, sekme (delimiter) |
| Bağımsız değişken (12) | Bir işleve verilen girdi; Türkçe Excel’de noktalı virgülle ayrılır (argument) |
| Bant genişliği (4) | Bir bağlantının saniyede taşıyabildiği veri miktarı; hız |
| Barometrik altimetre (4) | Dış hava basıncını ölçerek irtifayı hesaplayan uçak aleti |
| Basitleştirilmiş Teknik İngilizce, STE (10) | Havacılık teknik dokümanlarında kullanılan, kelimeleri tek anlamlı ve cümleleri kısa olan kontrollü dil (ASD-STE100) |
| Başlık düzeyi (10) | Başlıkların iç içe ağaç yapısındaki yeri: Başlık 1 ana bölüm, Başlık 2 onun alt bölümüdür |
| Bayt (2) | Sekiz bitten oluşan veri birimi; 256 farklı değer gösterebilir |
| Beceri (1) | Bir aracı ya da yöntemi kullanabilme |
| Beceri körelmesi (6) | Sürekli bir araca bırakılan becerinin zamanla zayıflaması |
| Belge denetimi (10) | Bir belgeyi paylaşmadan önce yorumları, izlenen değişiklikleri, gizli metni ve üst veriyi bulup temizlemek |
| Beygir gücü (1) | James Watt’ın tanımladığı güç birimi; yaklaşık 745,7 watt |
| Beyin-bilgisayar arayüzü (14) | Beyin sinyallerini okuyarak bir cihazı düşünceyle kontrol etmeyi amaçlayan teknoloji |
| BIOS ve UEFI (3) | Bilgisayar açılırken donanımı kontrol edip işletim sistemini başlatan yazılım; UEFI, BIOS’un yeni nesil karşılığıdır |
| BITE (2) | Built-in test equipment; uçak sistemlerinin kendi kendini test etmesini sağlayan donanım |
| Bilgelik (1) | Bilgiyi deneyim ve değerlendirmeyle birleştirip doğru kararı verebilme |
| Bilgi (1) | Enformasyonun yorumlanıp anlam kazanmış hali |
| Bilgi alanı, CC (10) | E-postada bilgisi olması gereken ama kendisinden eylem beklenmeyen alıcıların yazıldığı alan (carbon copy) |
| Bilgi güvenliği (9) | Bilgiyi ve onu taşıyan sistemleri korumak için alınan önlemlerin bütünü; gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik ilkelerine dayanır |
| Bilgi işçisi (1) | Elleriyle değil, bilgiyle çalışan kişi (Peter Drucker, 1959) |
| Bilgi kesim tarihi (6) | Bir dil modelinin eğitim verisinin bittiği tarih; model bu tarihten sonrasını kendiliğinden bilmez |
| Bilgi toplumu (1) | Bilginin ve verinin temel üretim gücü haline geldiği toplum |
| Bilgi ve iletişim teknolojileri, BİT (1) | Bilginin üretilmesi, saklanması, işlenmesi ve iletilmesi için kullanılan donanım, yazılım ve ağların tümü |
| Bilgisayar (1) | Aritmetik ve mantıksal işlem dizilerini otomatik yürütmek üzere programlanabilen makine |
| Bilgisayarsız sunum (13) | Slayt ya da projeksiyon kullanmadan; tahta, kâğıt tahta, poster, nesnenin kendisi ya da yalnızca konuşmayla yapılan sunum |
| Bilim (1) | Evreni ve doğayı anlamak için sistematik bilgi üretme çabası |
| Bilişim (1) | Bilginin, özellikle elektronik makineler aracılığıyla düzenli biçimde işlenmesi; Fransızca “informatique” karşılığı (1971) |
| Birinci taraf çerezi (8) | Ziyaret edilen sitenin kendi çerezi; oturumu ve sepeti hatırlamak gibi işlere yarar |
| Birincil kaynak (5) | Bilginin ilk ortaya çıktığı yer (yönetmeliğin metni, araştırmanın makalesi, resmî rapor) |
| Birleştirilmiş hücre (11) | Birkaç hücrenin tek hücre gibi gösterilmesi; görüntüyü güzelleştirir ama sıralamayı ve analizi bozar |
| Bit (1) | İkili sayı sisteminde 0 ya da 1 değerini alan, bilginin en küçük birimi |
| Bit hızı (2) | Bir ses ya da video dosyasının saniyede kullandığı veri miktarı; kbps ile ölçülür |
| Bluetooth (4) | Birkaç metrelik mesafede cihazları kablosuz bağlayan teknoloji |
| Botnet (9) | Ele geçirilmiş çok sayıda cihazdan oluşan, uzaktan yönetilen ağ; toplu istenmeyen e-posta göndermek ya da siteleri çökertmek için kullanılır |
| Bölmeleri dondurma (11) | Kaydırırken başlık satırının ya da sütunun ekranda sabit kalmasını sağlayan ayar |
| Bölüm sonu (10) | Belgeyi sayfa yapısı, numaralandırması ya da üst ve alt bilgisi farklı olabilen parçalara bölen işaret |
| Brifing (13) | Bir işten önce ekibi aynı bilgiyle donatan kısa, kalıplı ve tek mesajlı sunum |
| Brüksel etkisi (7) | AB kurallarının, şirketlerin tek bir kural setiyle çalışmayı tercih etmesi yüzünden dünyanın geri kalanını da etkilemesi |
| Bulut bilişim (4) | Depolama, yazılım ya da işlem gücünü internet üzerinden başka birinin bilgisayarında kullanmak |
| Bütünlük (9) | Bilginin yetkisiz biçimde değiştirilmemesi (integrity); CIA üçlüsünün ikinci ilkesi |
| Büyük dil modeli (6) | Çok büyük metin derlemleriyle eğitilmiş, metni token token tahmin ederek üreten derin öğrenme modeli |
| Büyük veri (8) | Hacmi, hızı ve çeşitliliği nedeniyle geleneksel yöntemlerle işlenemeyen veri; beş V ile anlatılır: hacim, hız, çeşitlilik, doğruluk, değer |
| Canlı USB (3) | Bir işletim sistemini bilgisayara kurmadan, USB bellekten çalıştırarak deneme yöntemi |
| Casus yazılım (9) | Kullanıcıdan habersiz bilgi toplayan kötü amaçlı yazılım (spyware) |
| CC0 (7) | Eser sahibinin eser üzerindeki bütün haklarından vazgeçtiğini gösteren işaret |
| CIA üçlüsü (9) | Bilgi güvenliğinin üç temel ilkesi: gizlilik (confidentiality), bütünlük (integrity), erişilebilirlik (availability) |
| Copyleft (7) | Değiştirilen yazılımın da aynı açık lisansla dağıtılmasını şart koşan yaklaşım; GPL bunun örneğidir |
| Creative Commons, CC (7) | Eser sahibinin hangi kullanımlara izin verdiğini gösteren hazır lisanslar; BY, SA, NC ve ND öğelerinden oluşur |
| CSV (11) | Tabloyu, değerleri bir ayraçla ayrılmış düz metin satırları olarak saklayan dosya biçimi (comma-separated values); formül ve biçim taşımaz |
| Çalışma kitabı (11) | Elektronik tablo dosyasının kendisi; bir ya da birden çok çalışma sayfası içerir (workbook) |
| Çalışma sayfası (11) | Çalışma kitabının içindeki her bir sekme (worksheet) |
| Çapraz ara, ÇAPRAZARA (12) | Bir değeri bir sütunda arayıp bulduğu satırdaki başka bir sütunun değerini getiren işlev (XLOOKUP) |
| Çekirdek (3) | İşletim sisteminin donanımla doğrudan konuşan, en ayrıcalıklı katmanı |
| Çerez (8) | Bir sitenin tarayıcıya bıraktığı, kullanıcıyı ya da tercihlerini hatırlamaya yarayan küçük metin dosyası (cookie) |
| Çizgi grafik (12) | Bir değerin zamanla nasıl değiştiğini gösteren grafik |
| Çok eğer say, ÇOKEĞERSAY (12) | Birden çok koşula birlikte uyan kayıtları sayan işlev (COUNTIFS) |
| Çok faktörlü doğrulama, MFA (9) | Parolaya sahip olunan bir şeyi (telefon, güvenlik anahtarı) ya da biyometrik bir özelliği ekleyen giriş yöntemi |
| Çok kipli model (6) | Metin, görsel ve ses gibi farklı türdeki veriyi birlikte işleyebilen model |
| Çoklu buluş (1) | Aynı buluşun birbirinden habersiz kişilerce neredeyse aynı anda yapılması |
| Çoklu ortamla öğrenme (13) | Kelime ve görselin birlikte kullanıldığı öğrenme; Mayer’in ilkeleri slayt tasarımına yol gösterir |
| Çözünürlük (2) | Bir görüntünün kaç pikselden oluştuğu (örnek: 1920 × 1080) |
| Çubuk grafik (12) | Kategorileri karşılaştırmak için kullanılan, değerleri çubuk uzunluğuyla gösteren grafik |
| Dağılım grafiği (12) | İki sayısal değişkenin birlikte nasıl değiştiğini noktalarla gösteren grafik |
| Dağıtım (3) | Linux çekirdeğinin üzerine masaüstü, uygulama ve araçlar eklenerek hazırlanmış işletim sistemi (Ubuntu, Pardus gibi) |
| Darboğaz (2) | Bir sistemin hızını sınırlayan en yavaş halka |
| Deepfake (5) | Yapay zekâyla üretilmiş ya da değiştirilmiş, gerçek gibi görünen video, ses ya da görüntü |
| Değişiklikleri izle (10) | Bir belgedeki ekleme, silme ve biçim değişikliklerini yapanıyla birlikte işaretleyen ve tek tek kabul ya da reddetmeyi sağlayan özellik (track changes) |
| Depolama (2) | Dosyaların kalıcı olarak saklandığı birim (SSD ya da HDD) |
| Derin öğrenme (6) | Makine öğrenmesinin çok katmanlı yapay sinir ağları kullanan alt alanı |
| Destek ömrü (3) | Bir işletim sisteminin ya da cihazın güvenlik güncellemesi aldığı süre |
| Dezenformasyon (5) | Bilerek uydurulup zarar vermek amacıyla yayılan yanlış bilgi |
| Dezenformasyon suçu, TCK 217/A (7) | Ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ya da genel sağlıkla ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi yalnızca panik yaratma amacıyla ve kamu barışını bozmaya elverişli biçimde alenen yaymayı suç sayan, 2022’de eklenen madde |
| DigComp (1) | Avrupa Komisyonu’nun dijital yetkinlik çerçevesi; güncel sürümü 3.0 (2025) |
| Dijital (2) | Kesikli; belirli adımlarla ve sayılarla ifade edilen |
| Dijital ayak izi (7) | İnternette yapılan her şeyin bıraktığı izlerin toplamı; aktif ve pasif olmak üzere ikiye ayrılır |
| Dijital dayanıklılık (9) | Bir saldırı ya da kesinti olduğunda az etkilenme ve çabuk toparlanma yeteneği; yedek, plan ve alternatiflerle kurulur |
| Dijital erişilebilirlik (10) | Bir belgenin ya da sitenin engelli bireyler dahil herkes tarafından kullanılabilmesi; bilgi güvenliğindeki erişilebilirlik ilkesinden farklıdır |
| Dijital Hizmetler Yasası, DSA (7) | AB’de platformların yasa dışı içerik, şeffaflık ve küçüklerin korunmasıyla ilgili yükümlülüklerini düzenleyen yasa |
| Dijital ikiz (1) | Fiziksel bir nesnenin ya da sistemin, gerçek veriyle güncellenen sanal kopyası |
| Dijital itibar (7) | İnsanların bir kişiyi internette arattığında gördüklerinin oluşturduğu izlenim |
| Dijital iyi oluş (7) | Teknolojiyi kendi amaçları için, sağlığını, uykusunu ve ilişkilerini koruyarak kullanmak |
| Dijital Piyasalar Yasası, DMA (7) | AB’de çok büyük platformların (“bekçiler”) rekabeti engellemesini önleyen yasa |
| Dijital sürdürülebilirlik (14) | Dijital teknolojinin enerji, su ve e-atık gibi çevresel bedelini azaltacak biçimde üretilmesi ve kullanılması |
| Dijital vatandaşlık (7) | Dijital dünyada haklarını bilerek ve sorumluluklarını üstlenerek davranmak |
| Dijital yerli (14) | Teknolojiyle büyüyen kuşak için kullanılan deyim; dijital becerinin yaştan çok kullanıma ve öğrenmeye bağlı olduğu bilinir |
| Dikkat ekonomisi (7) | Kullanıcının dikkatinin kıt bir kaynak olarak görüldüğü ve platformların onu reklama dönüştürmek için yarıştığı düzen |
| Dinamik fiyatlama (8) | Fiyatın talebe, saate ve stoka göre değişmesi; bir adım ötesi kişiye özel fiyattır |
| Dinleyici analizi (13) | Sunumdan önce dinleyicinin ne bildiğini, ne istediğini ve ondan ne yapmasının beklendiğini belirlemek |
| Dipnot (10) | Metindeki bir numaraya bağlı olarak sayfanın altında yer alan ek açıklama (footnote) |
| Dizinleme (5) | Arama motorunun bulduğu sayfaların içeriğini bir katalog gibi düzenlemesi |
| DNS (4) | Alan adlarını IP adreslerine çeviren sistem; internetin telefon rehberi |
| DO-178C (3) | Havacılıkta uçak yazılımlarının geliştirilmesi ve onaylanması için kullanılan standart |
| DOCX (10) | Word’ün düzenlenebilir belge biçimi; birlikte çalışılacak belgeler için uygundur |
| Doğrulama platformu (5) | Yaygın iddiaları inceleyip sonuçlarını yayımlayan kuruluş (Teyit, Doğruluk Payı gibi) |
| Doldurma tutamacı (11) | Seçili hücrenin sağ alt köşesindeki, sürüklenince formülü ya da diziyi komşu hücrelere kopyalayan küçük kare |
| Dolgu sözcüğü (13) | Konuşmada boşluğu doldurmak için söylenen anlamsız sözcük: “ııı”, “yani”, “şey” |
| Dosya uzantısı (3) | Dosya adının noktadan sonraki kısmı; dosyanın hangi programla açılacağını belirtir, içeriği değiştirmez |
| Doxing (7) | Birinin adres, telefon, okul gibi özel bilgilerini izinsiz yaymak |
| Düşey ara, DÜŞEYARA (12) | Bir tablonun en soldaki sütununda arama yapıp istenen sütundaki değeri getiren eski arama işlevi (VLOOKUP); tam eşleşme için sonuna YANLIŞ yazılır |
| Düzen (13) | Bir slaytın içindeki kutuların yerleşimi: başlık slaytı, başlık ve içerik, iki içerik gibi (layout) |
| Düzenli veri (11) | Her satırın bir kayıt, her sütunun bir değişken, her hücrenin tek bir değer olduğu tablo düzeni (tidy data) |
| E-atık (14) | Atılan elektronik cihazlar ve pillerden oluşan, değerli ve zehirli maddeler içeren atık |
| E-posta imzası (10) | E-posta programında bir kez tanımlanan ve her mesajın altına kendiliğinden eklenen ad, program ya da unvan ve kurum bilgisi |
| EĞER (12) | Bir koşul doğruysa bir, yanlışsa başka bir sonuç döndüren mantıksal işlev (IF) |
| EĞERHATA (12) | Bir formül hata verirse onun yerine belirlenen değeri gösteren işlev (IFERROR); hatanın nedenini düzeltmez |
| EĞERSAY (12) | Bir aralıkta koşula uyan hücreleri sayan işlev (COUNTIF) |
| Eğitim verisi (6) | Bir modelin örüntüleri öğrenmesi için kullanılan büyük veri derlemi |
| Ekran kartı, GPU (2) | Binlerce basit işlemi aynı anda yapan işlem birimi; görüntü, video ve YZ hesaplarında kullanılır |
| Ekran paylaşımı (13) | Çevrim içi toplantıda kendi ekranını ya da bir pencereyi katılımcılara göstermek; yalnızca gerekli pencere paylaşılır |
| Elektronik tablo (11) | Satır ve sütunlardan oluşan bir ızgarada veri saklamaya, düzenlemeye ve hesaplamaya yarayan program (spreadsheet) |
| Elektronik teknik kayıt (14) | Uçağın arıza ve bakım kayıtlarının kâğıt defter yerine elektronik ortamda tutulduğu sistem (e-techlog) |
| Elektronik Uçuş Çantası, EFB (3) | Pilotların harita, el kitabı ve performans hesapları için kullandığı tablet ya da cihaz |
| En az yetki ilkesi (9) | Bir kişiye, programa ya da YZ ajanına yalnızca işi için gereken erişimi verme ilkesi |
| Endüstri 4.0 (1) | Siber-fiziksel sistemler, Nesnelerin İnterneti ve veriye dayalı akıllı üretim dönemi |
| Enformasyon (1) | Bağlam kazanmış, ne olduğu belli veri |
| Entegre devre (1) | Çok sayıda transistör ve elektronik bileşenin tek bir yarı iletken parça üzerinde birleştirilmesi |
| Erişilebilirlik (9) | Bilgi güvenliğinde, bilgiye ve sisteme gerektiğinde ulaşılabilmesi (availability); kesinti ve fidye yazılımı bu ilkeyi bozar |
| Erişim noktası (4) | Kablosuz (Wi-Fi) yayın yaparak cihazları ağa bağlayan cihaz |
| Eşzamanlı çalışma (4) | Birden fazla kişinin aynı belgede aynı anda çalışması |
| Etik (7) | Neyin doğru ve iyi olduğuna dair ilkeler; hukuktan farklı olarak yaptırımı çoğu zaman güven ve itibar kaybıdır |
| ETOPLA (12) | Koşula uyan kayıtların bir sütundaki değerlerini toplayan işlev (SUMIF) |
| EXIF (8) | Fotoğraf dosyasının içinde saklanan üst veri: çekim tarihi, cihaz modeli ve konum izni açıksa koordinatlar |
| Fiber optik kablo (4) | Veriyi ışık olarak taşıyan kablo; kıtalar arası internet trafiğinin büyük kısmı denizaltı fiber kablolarla taşınır |
| Fidye yazılımı (9) | Dosyaları şifreleyip kilitleyen ve açmak için fidye isteyen kötü amaçlı yazılım (ransomware) |
| Filtre (11) | Koşula uymayan satırları silmeden geçici olarak gizleyen araç |
| Filtre balonu (5) | Algoritmaların kişiye yalnızca sevdiğine benzeyen içeriği göstermesiyle oluşan dar bilgi ortamı |
| Formül (11) | Elektronik tabloda eşittir işaretiyle başlayan hesap talimatı |
| Formül çubuğu (11) | Seçili hücrenin gerçek içeriğini (değerini ya da formülünü) gösteren alan |
| FSEK (7) | Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu; Türkiye’de telif hakkını düzenler |
| GDPR (7) | AB’nin Genel Veri Koruma Tüzüğü (2018); kişisel verilerin işlenmesini düzenler |
| Gecikme (4) | Bir veri paketinin gidip gelme süresi; ping |
| Geçiş (13) | Bir slayttan ötekine geçerken görülen efekt (transition) |
| Geçiş anahtarı (9) | Cihazın kilidi açılır gibi (parmak izi, yüz, PIN) giriş yapılan, yalnızca gerçek siteyle çalıştığı için oltalamaya dayanıklı yöntem (passkey) |
| Genel yapay zekâ (14) | Her alanda insan düzeyinde ya da üstünde düşünebilen, henüz var olmayan YZ (artificial general intelligence) |
| Gerçek zamanlı işletim sistemi (3) | Görevlerin her seferinde belirli bir süre içinde tamamlanacağını garanti eden işletim sistemi |
| Geri besleme (2) | Çıkışta ölçülen sonucun yeniden girişe verilerek sistemin kendini düzeltmesi (termostat, otopilot) |
| Geri okuma (10) | Telsizle alınan bir talimatın gönderene aynen tekrarlanarak doğrulanması (readback) |
| Gezinti bölmesi (10) | Belgedeki başlıkları bir ağaç gibi listeleyen ve başlığa tıklayınca oraya atlamayı sağlayan bölme |
| Gizli alan, BCC (10) | E-postada adresleri diğer alıcılara görünmeyen alıcıların yazıldığı alan (blind carbon copy) |
| Gizlilik (8) | Bilginin yetkisiz kişilerden korunması (confidentiality); bir güvenlik ilkesidir. Günlük dilde ve uygulama ayarlarında mahremiyet anlamında da kullanılır |
| Gölge pano (11) | Hangarlarda her aletin yerinin çizildiği, eksik aletin hemen görüldüğü alet panosu (shadow board) |
| Gölge YZ (9) | Kurumun onaylamadığı YZ araçlarının iş verisiyle kullanılması (shadow AI) |
| Gömülü sistem (2) | Tek bir işe adanmış, kullanıcının yeni program kuramadığı bilgisayar (saat, otomobil, uçak sistemleri) |
| Göreli başvuru (12) | Formül kopyalanınca satır ve sütunu birlikte kayan hücre başvurusu (B2 gibi) |
| Gözetim kapitalizmi (8) | İnsan davranışının veri olarak toplanıp davranışı tahmin eden ve yönlendiren ürünlere dönüştürüldüğü ekonomik düzen (Zuboff, 2019) |
| Grafik arayüz, GUI (3) | Pencere, simge ve fareyle kullanılan arayüz |
| Halüsinasyon (6) | Yapay zekânın gerçek olmayan bir bilgiyi kendinden emin bir dille üretmesi |
| Hat değiştirilebilir birim, LRU (2) | Uçakta arızalandığında bütünüyle çıkarılıp yenisi takılabilecek şekilde tasarlanmış birim |
| Hata değeri (12) | Bir formül hesaplanamadığında hücreye yazılan işaret: #SAYI/0!, #YOK, #DEĞER!, #BAŞV!, #AD? |
| Hata ödül programı (9) | Şirketlerin, ürünlerindeki güvenlik açıklarını sorumlu biçimde bildirenleri ödüllendirdiği program (bug bounty) |
| Hava verisi bilgisayarı (2) | Air Data Computer; pitot ve statik basınçtan uçağın hızını ve irtifasını hesaplayan gömülü bilgisayar |
| HDD (2) | Dönen manyetik plakalarla çalışan sabit disk; ucuz ama yavaş ve darbeye hassas |
| Hızlı doldurma (11) | Birkaç örnekten örüntüyü tahmin edip sütunun geri kalanını dolduran araç (Flash Fill) |
| Hikâye akışı (13) | Sunumun sorun, kanıt, öneri ve kapanış gibi bir sırayla kurulması |
| Hipotez (1) | Bir olguyu açıklayan, test edilebilir öneri |
| Hizalama (13) | Tasarımda öğelerin ortak çizgilere oturtulması |
| HTTP (4) | Web’in konuşma dili; tarayıcı ile sunucu arasındaki iletişim kuralı |
| HTTPS (4) | HTTP’nin şifreli hali; trafiği gizler, ama sitenin güvenilir olduğunu kanıtlamaz |
| Hücre (11) | Elektronik tabloda bir satır ile bir sütunun kesiştiği kutu |
| Hücre başvurusu (11) | Hücrenin sütun harfi ve satır numarasından oluşan adresi (B3 gibi) |
| Hücre biçimi (11) | Bir hücrenin değerini değiştirmeden nasıl gösterileceğini belirleyen ayar: sayı, yüzde, tarih, para birimi |
| Hücresel ağ (4) | Baz istasyonları üzerinden çalışan mobil iletişim ağı (4.5G, 5G) |
| IaaS (4) | Hizmet olarak altyapı; sanal sunucu, depolama ve ağın kiralanması |
| IP adresi (4) | Ağa bağlı bir cihazın sayısal adresi |
| IPv6 (4) | 128 bitlik adresler kullanan, neredeyse sınırsız adres sağlayan IP sürümü |
| İddia ve kanıt slaytı (13) | Üstte iddiayı söyleyen tam bir cümle, altında onu destekleyen görsel kanıt bulunan slayt (assertion-evidence) |
| İkili sistem (1) | Yalnızca 0 ve 1 rakamlarını kullanan sayı sistemi; bilgisayarların temel dili |
| İkincil kaynak (5) | Birincil kaynaktaki bilgiyi aktaran ya da yorumlayan kaynak (haber, özet) |
| İlgili kişi (8) | KVKK’da kişisel verisi işlenen gerçek kişi |
| İnternet (4) | Dünyadaki bilgisayar ağlarının birbirine bağlanmasıyla oluşan ağlar ağı |
| İntihal (5) | Başkasının emeğini kaynak göstermeden kendi emeği gibi sunmak |
| İstem (6) | Yapay zekâya verilen talimat (prompt); iyi bir istem rol, bağlam, görev ve biçim içerir |
| İstem enjeksiyonu (9) | YZ’nin okuduğu bir sayfa, e-posta ya da belgeye gizlenen talimatlarla modelin davranışının değiştirilmesi (prompt injection) |
| İstemci (4) | Bir sunucudan hizmet isteyen bilgisayar ya da program (örneğin tarayıcı) |
| İsviçre peyniri modeli (9) | Her savunma katmanının delikli bir dilim olduğu, kazanın delikler aynı hizaya gelince oluştuğu model (James Reason) |
| İş birlikçi robot (14) | İnsanlarla aynı ortamda, onlarla yan yana güvenle çalışmak üzere tasarlanmış robot (cobot) |
| İşlem önceliği (12) | Bir formülde işlemlerin yapılma sırası: parantez, üs, çarpma ve bölme, toplama ve çıkarma |
| İşlemci, CPU (2) | Komutları sırayla ve hızla işleyen birim; bilgisayarın genel beyni |
| İşletim sistemi (3) | Donanım ile kullanıcı ve uygulamalar arasında kaynakları yöneten sistem yazılımı |
| İşlev (11) | Elektronik tabloda adı olan hazır hesap (TOPLA, ORTALAMA gibi; function) |
| İzleme pikseli (8) | E-postaya ya da sayfaya gizlenmiş görünmez görsel; yüklendiğinde açılma zamanını ve cihazı göndericiye bildirir |
| Jailbreak (9) | Bir YZ modelinin güvenlik kurallarını özel olarak hazırlanmış istemlerle aşma girişimi |
| Kalibrasyon (14) | Bir kişinin öz tahmininin gerçek performansıyla ne kadar örtüştüğü |
| Kamu malı (7) | Telif süresi dolmuş ya da telif korumasına hiç girmemiş, herkesin serbestçe kullanabildiği eser (public domain) |
| Karakter kodlaması (2) | Karakterlerin sayılara nasıl çevrileceğini belirleyen kural; uyuşmazlık bozuk karakterlere yol açar |
| Karanlık örüntü (8) | Kullanıcıyı farkında olmadan belirli bir seçime yönlendiren arayüz tasarımı (dark pattern); örneğin reddetmeyi gizleyen çerez penceresi |
| Karartma (10) | Bir belgedeki gizli bilginin üstünü kapatmakla kalmayıp onu gerçekten silmek (redaction) |
| Karma başvuru (12) | Yalnızca satırı ya da yalnızca sütunu sabitleyen hücre başvurusu ($B2 ya da B$2) |
| Kaynak kodu (3) | Bir yazılımın insanların okuyabildiği komutlardan oluşan metni |
| Kaynakça (5) | Bir çalışmada kullanılan kaynakların belirli bir biçimde listelenmesi |
| Kaynakça yöneticisi (10) | Kaynak bilgilerini bir kez kaydedip metin içi atıfları ve kaynakçayı seçilen biçimde kendiliğinden oluşturan araç |
| Kelime işlemci (10) | Metin yazmak, düzenlemek, biçimlendirmek ve yazdırmak için kullanılan program (word processor) |
| Kırılım (14) | Bir teknolojinin gündelik hayatı ve işi kalıcı biçimde değiştirdiği dönüm noktası |
| KIRP (11) | Bir metnin başındaki ve sonundaki fazla boşlukları silen elektronik tablo işlevi (TRIM) |
| Kırpılmış eksen (12) | Sıfırdan başlamayan ve küçük farkları büyük gösteren grafik ekseni |
| Kibibayt, KiB (2) | 1.024 bayt; ondalık kilobayttan (1.000 bayt) ayırmak için kullanılan ikili birim |
| Kime alanı (10) | E-postada asıl muhatabın, yani kendisinden eylem ya da yanıt beklenen kişinin yazıldığı alan (To) |
| Kirli Düzine (13) | Bakım hatalarına en sık yol açan on iki insan faktörünü hatırlatan liste ve posterler (Dirty Dozen) |
| Kişisel veri (8) | Kimliği belirli ya da belirlenebilir bir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi |
| Komut satırı, CLI (3) | İşlemlerin komut yazılarak yapıldığı arayüz |
| Kontrast (13) | Tasarımda farklı olanın gerçekten farklı görünmesi; okunurluk için yazı ile zemin arasındaki açıklık-koyuluk farkı |
| Konu satırı (10) | E-postanın, alıcının açmadan ne olduğunu ve kendisinden ne beklendiğini anlayacağı kısa başlığı |
| Konuşmacı notları (13) | Slaytın altında yalnızca konuşmacının gördüğü not alanı |
| Koşullu biçimlendirme (11) | Bir hücrenin görünüşünü değerine göre kendiliğinden değiştiren kural |
| Kötü amaçlı yazılım (9) | Kullanıcının bilgisi ya da izni olmadan sisteme girip zarar vermek, bilgi çalmak ya da sistemi kontrol etmek için yazılmış program (malware) |
| Kötü niyetli bilgi (5) | Doğru, ama bir kişiye ya da gruba zarar vermek amacıyla yayılan bilgi (malinformation) |
| Kural tabanlı sistem (6) | Kararları bir programcının tek tek yazdığı kurallara göre veren sistem |
| Kuram, teori (1) | Çok sayıda gözlem ve deneyle desteklenmiş, açıklama gücü yüksek bilimsel çerçeve |
| Kurtarma kodu (9) | Çok faktörlü doğrulamada telefon kaybolursa hesaba girmeyi sağlayan, kâğıtta saklanması önerilen tek kullanımlık kod |
| KVKK (8) | 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (2016); Türkiye’de kişisel verilerin işlenmesini düzenler |
| Kâğıt tahta (13) | Sayfaları çevrilerek üzerine yazılan büyük kâğıt blok (flipchart) |
| LAN (4) | Yerel alan ağı; bir ev, okul ya da ofisteki ağ |
| Mahremiyet (8) | Kişinin kendisiyle ilgili bilginin kimle, ne amaçla ve ne kadar süre paylaşılacağına karar verebilmesi (privacy) |
| Makine (1) | Bir işi yapmak için kuvvet uygulayan ve hareketi kontrol eden fiziksel sistem |
| Makine öğrenmesi (6) | Sistemin kurallarla programlanmak yerine örneklerden öğrendiği yapay zekâ alanı |
| Mantık kapısı (2) | Transistörlerden oluşan, 0 ve 1 girişlerine göre 0 ya da 1 çıkış veren temel devre (VE, VEYA, DEĞİL) |
| Marka (7) | Bir ürünü ya da şirketi ayırt eden ad, logo gibi tescilli işaret |
| Mavi ekran (3) | Windows’ta çekirdek düzeyinde kurtarılamaz bir hata olduğunda sistemin kendini durdurduğunu gösteren ekran |
| Mesaj başlığı (12) | Grafiğin ya da slaytın konusunu değil, ne söylediğini tam bir cümleyle yazan başlık |
| Metin olarak saklanan sayı (11) | Sayı gibi görünen ama program tarafından metin sayılan değer; sola yaslanır ve hesaplara girmez |
| Metni sütunlara dönüştürme (11) | Tek sütundaki birleşik değerleri bir ayraca göre birden çok sütuna bölen araç |
| Mikro yeterlik (14) | Belirli bir beceriyi kanıtlayan kısa bir eğitim ve sonunda verilen belge (micro-credential) |
| Mikroişlemci (1) | Bir bilgisayarın işlem biriminin tamamını tek bir çipte toplayan entegre devre |
| Modem (4) | Ev ya da iş yeri ağını servis sağlayıcının hattına bağlayan cihaz |
| Moore yasası (1) | Bir çipteki transistör sayısının düzenli aralıklarla ikiye katlanacağı öngörüsü (1965) |
| Mutlak başvuru (12) | Formül nereye kopyalanırsa kopyalansın aynı hücreyi gösteren başvuru ($B$7 gibi) |
| Nesnelerin interneti (14) | İnternete bağlı sensörler ve gündelik cihazlardan oluşan ağ (Internet of Things, IoT) |
| Nesnelerin İnterneti, IoT (4) | Sensörlü ve gömülü cihazların internete bağlanmasıyla oluşan ağ |
| Netiket (7) | Çevrimiçi iletişimin görgü kuralları (İngilizce internet ve etiket kelimelerinden) |
| NFC (4) | Birkaç santimetrelik mesafede çalışan kablosuz iletişim; temassız ödemede kullanılır |
| Niceleme (2) | Her ölçümün, belirli sayıda bitle yazılabilecek en yakın değere yuvarlanması |
| NotebookLM (13) | Google’ın, kullanıcının yüklediği kaynaklara dayanarak özet çıkaran, soru cevaplayan ve atıf gösteren YZ aracı |
| Oltalama (9) | Güvenilir bir kurumu taklit eden sahte bir mesajla kişiyi sahte bir sayfaya çekip bilgilerini ele geçirme (phishing) |
| Onarım hakkı (14) | Kullanıcıların cihazlarını onarabilmesi ya da onartabilmesi için parça, bilgi ve hizmete erişimini güvenceye almayı amaçlayan düzenlemeler |
| Ortalama (12) | Değerlerin toplamının değer sayısına bölünmesi (aritmetik ortalama) |
| Ortanca (12) | Değerler sıralandığında ortada kalan değer (medyan); aykırı değerlerden az etkilenir |
| Otomatik içindekiler (10) | Başlık stillerinden ve sayfa numaralarından program tarafından üretilen ve güncellenebilen içindekiler listesi |
| Otonom sistem (14) | İnsan müdahalesi olmadan çevresini algılayıp karar verebilen sistem: sürücüsüz araç, otonom drone |
| Oyun bozukluğu (7) | Oyunun kontrol edilemediği, başka her şeyin önüne geçtiği ve genellikle en az bir yıl süren durum; Dünya Sağlık Örgütü’nün hastalık sınıflamasındadır |
| Öneri sistemi (8) | Kullanıcının ya da ona benzeyen kişilerin davranışından yola çıkarak içerik ve ürün öneren algoritma |
| Öngörücü bakım (1) | Sensör verisinden, çoğu zaman makine öğrenmesiyle, arızayı oluşmadan tahmin etmeye dayanan bakım yaklaşımı |
| Önyargı (6) | Bir modelin eğitim verisindeki dengesizlikleri öğrenip bazı grupları sistematik olarak farklı değerlendirmesi |
| Örnekleme (2) | Analog bir sinyalin değerinin belirli aralıklarla ölçülmesi |
| Özel nitelikli kişisel veri (8) | Açığa çıkması ayrımcılığa yol açabilecek, daha sıkı korunan veri: sağlık, biyometrik ve genetik veri, din, siyasi düşünce, ceza mahkûmiyeti gibi |
| Özet tablo (12) | Formül yazmadan veriyi seçilen ölçütlere göre gruplayan, sayan, toplayan ya da ortalamasını alan tablo (pivot table) |
| Özgür yazılım (3) | Kullanıcının yazılımı çalıştırma, inceleme, değiştirme ve paylaşma özgürlüğünü savunan yaklaşım |
| PaaS (4) | Hizmet olarak platform; uygulama geliştirme ortamının kiralanması |
| Paket anahtarlama (4) | Verinin küçük paketlere bölünüp farklı yollardan gönderilmesi ve varışta birleştirilmesi |
| Pano (12) | Birkaç grafik ve göstergeyi tek ekranda toplayan, veri değiştikçe güncellenen görünüm (dashboard) |
| Parametre (6) | Bir modelin içinde eğitim sırasında ayarlanan sayılar; büyük modellerde milyarlarcadır |
| Parite biti (2) | Bir veri kelimesinin iletimde bozulup bozulmadığını anlamaya yarayan ek bit |
| Parola cümlesi (9) | Birbiriyle ilgisiz birkaç kelimeden oluşan, uzun olduğu için güçlü ve akılda kalan parola |
| Parola yöneticisi (9) | Her hesap için ayrı ve güçlü parolalar üretip şifreli bir kasada saklayan program |
| Part-IS (9) | EASA’nın, havacılık kuruluşlarının bilgi güvenliği risklerini yönetmesini ve olayları bildirmesini zorunlu tutan kuralları |
| Pasif ayak izi (7) | Kişi fark etmeden toplanan iz: çerez kayıtları, konum geçmişi, IP adresi, kullanım verisi |
| Pasta grafik (12) | Bir bütünün parçalara nasıl bölündüğünü gösteren grafik; az sayıda dilimde kullanılır |
| Patent (7) | Teknik bir buluşa, nasıl çalıştığının açıklanması karşılığında sınırlı bir süre için verilen koruma |
| Paylaşım izni (4) | Paylaşılan bir dosyada kimin görüntüleyebileceğini, yorum yapabileceğini ya da düzenleyebileceğini belirleyen ayar |
| PDF (10) | Belgeyi her cihazda aynı görünecek şekilde saklayan dosya biçimi (Portable Document Format); okunacak ve arşivlenecek belgeler için uygundur |
| Pecha Kucha (13) | Her biri 20 saniye kendiliğinden geçen 20 slaytla yapılan, toplam 6 dakika 40 saniyelik sunum biçimi |
| Piksel (2) | Ekrandaki görüntüyü oluşturan en küçük nokta |
| Power Query (11) | Excel’de veri alma ve temizleme adımlarını kaydedip yeni veride yeniden uygulayan araç (Veri Al ve Dönüştür) |
| PPSX (13) | Açıldığında doğrudan gösteri olarak başlayan PowerPoint dosya biçimi; düzenlemeyi engellemez |
| Profilleme (8) | Bir kişi hakkındaki verilerden ilgi, davranış ya da özellik tahminleri çıkararak profil oluşturma |
| Protokol (4) | İki cihaz arasındaki iletişimin kuralları |
| QR oltalaması (9) | Gerçek bir QR kodun üstüne yapıştırılan sahte kodla kişiyi sahte bir sayfaya yönlendirme |
| RAM (2) | Çalışan programların ve verilerin geçici olarak tutulduğu hızlı bellek; elektrik kesilince silinir |
| Reklam kimliği (3) | Telefonun uygulamalara reklam amacıyla verdiği, kullanıcıyı tanımaya yarayan kimlik numarası |
| Reklam yazılımı (9) | İstenmeyen reklamlar gösteren, tarayıcı ayarlarını değiştiren yazılım (adware) |
| Resim yazısı (10) | Bir tablonun ya da şeklin numarasını ve kısa açıklamasını taşıyan, numarası kendiliğinden güncellenen satır (caption) |
| Revizyon (3) | Bir dokümanın onaylı güncel sürümü; havacılıkta yalnızca geçerli revizyon kullanılır |
| Revizyon çubuğu (10) | Bakım el kitaplarında revize edilen satırların yanına kenar boşluğunda konan dikey çizgi |
| RGB (2) | Kırmızı, yeşil ve mavi ışığın karışımıyla renk oluşturma yöntemi |
| QRH (9) | Hızlı başvuru kontrol listesi (Quick Reference Handbook); kokpitte acil ve anormal durumlarda izlenen adımlar |
| Rootkit (9) | Kendini işletim sisteminin derinlerine gizleyerek varlığını saklayan kötü amaçlı yazılım |
| SaaS (4) | Hizmet olarak yazılım; tarayıcıdan kullanılan hazır uygulama (Gmail gibi) |
| Sanayi devrimi (1) | 1760’larda İngiltere’de başlayan, makineleşme ve seri üretim dönemi |
| Sayfa sonu (10) | Sonraki metnin yeni bir sayfada başlamasını sağlayan görünmez işaret (Ctrl + Enter) |
| SDK (8) | Uygulamalara gömülen, başka şirketlere ait hazır yazılım parçası (yazılım geliştirme kiti); reklam ve analiz için veri gönderebilir |
| Senkronizasyon (3) | Bir klasördeki değişikliklerin başka bir cihaza ya da buluta otomatik yansıtılması; yedek değildir |
| Ses klonlama (9) | Birinin sesini kısa bir kayıttan öğrenip onun ağzından istenen cümleyi söyleten YZ tekniği |
| Sesli oltalama (9) | Telefonla yapılan oltalama (vishing); kendini polis, savcı ya da banka görevlisi olarak tanıtan arayanlar gibi |
| SIFT (5) | Dur, kaynağı araştır, daha iyi kaynak bul, izini sür: dört adımlı doğrulama yöntemi |
| Sıkıştırma (2) | Dosyayı küçültme; kayıplı (JPEG, MP3) ya da kayıpsız (PNG, ZIP) olabilir |
| SIM kart değiştirme dolandırıcılığı (9) | Kişinin telefon numarasının saldırganın SIM kartına taşınması; SMS ile gelen doğrulama kodları ele geçirilir |
| Sıralama (11) | Satırları bir ya da birden çok sütuna göre dizen işlem; bütün tablo birlikte sıralanmalıdır |
| Siber zorbalık (7) | Dijital araçlarla birine kasıtlı ve tekrarlanan biçimde zarar vermek |
| Sistem yazılımı (3) | Bilgisayarın çalışmasını ve donanımın yönetilmesini sağlayan yazılım |
| Slayt ana şablonu (13) | Bir sunumdaki bütün düzenlerin ve slaytların ortak görünümünü belirleyen en üst slayt (slide master; PowerPoint’te Asıl Slayt) |
| SMS oltalaması (9) | Kısa mesajla yapılan oltalama (smishing); sahte kargo ya da banka mesajları gibi |
| Solucan (9) | Taşıyıcı dosyaya ve kullanıcı eylemine ihtiyaç duymadan ağ üzerinden kendini çoğaltan kötü amaçlı yazılım (worm) |
| Son not (10) | Dipnotun sayfanın değil belgenin sonunda toplanan türü (endnote) |
| Sorumlu bildirim (9) | Bulunan bir güvenlik açığını önce üreticiye bildirip düzeltme için süre tanıdıktan sonra kamuya açıklama |
| Sosyal mühendislik (9) | İnsanları kandırarak şifre söyletmeyi, bağlantıya tıklatmayı ya da para gönderttirmeyi amaçlayan yöntemlerin bütünü |
| Sponsorlu sonuç (5) | Arama sonuçlarında para ödendiği için üstte gösterilen reklam |
| SSD (2) | Veriyi çiplerde tutan, hareketli parçası olmayan hızlı depolama birimi |
| Stil (10) | Bir metne tek tıklamayla uygulanan, adı olan biçim paketi; başlık stilleri biçimin yanında anlamı da taşır |
| Sunucu (4) | Ağdaki diğer bilgisayarlara hizmet veren bilgisayar |
| Sunucu görünümü (13) | Dinleyici yalnızca slaytı görürken konuşmacının notları, sıradaki slaytı ve süreyi gördüğü görünüm (presenter view) |
| Sunum (13) | Bir kişinin ya da ekibin belirli bir dinleyiciye, sınırlı sürede, belirli bir amaçla bilgi, fikir ya da öneri aktarması |
| Sunum kaygısı (13) | Topluluk önünde konuşmadan önce ve sırasında yaşanan heyecan ve gerginlik; yaygın ve normaldir, prova ile yönetilir |
| Sürüm geçmişi (3) | Bir dosyanın önceki sürümlerinin saklanması ve geri getirilebilmesi |
| Şablon (10) | Yapısı, stilleri ve sabit alanları önceden hazırlanmış, yeni belgelerin başlangıcı olan dosya (template) |
| Tablo nesnesi (11) | Programın tanıdığı, adı olan, yeni satırları ve formül sütunlarını kendiliğinden kapsayan tablo (Tablo Olarak Biçimlendir) |
| Takma adlandırma (8) | Kimlik bilgisinin yerine bir kod koymak (pseudonymization); anahtarla geri çözülebildiği için veri hâlâ kişiseldir |
| Tamir edilebilirlik (2) | Bir cihazın parçalarının değiştirilerek onarılabilme kolaylığı |
| Tarama (5) | Arama motoru programlarının bağlantıları izleyerek sayfaları bulması |
| Tarayıcı parmak izi (8) | Tarayıcı ve cihaz ayrıntılarının (çözünürlük, yazı tipleri, saat dilimi) birleşiminden oluşan, kullanıcıyı çerez olmadan tanımaya yarayan iz |
| Tarih seri numarası (11) | Elektronik tablonun tarihi sakladığı sayı; Excel’de 1 Ocak 1900 günü 1’dir ve her gün bir artar |
| TCP/IP (4) | İnternetin ortak iletişim protokolleri |
| Tedarik zinciri saldırısı (9) | Hedefin güvendiği bir tedarikçiyi ya da yazılımı ele geçirip zararlı kodu gerçek bir güncellemenin içinde ulaştırma |
| Tehdit modeli (8) | Neyi, kimden koruduğunu, tehlikenin olasılığını ve sonucunu düşünerek korunma çabasını önceliklendirme yöntemi |
| Teknoloji (1) | Bilimsel bilginin pratik sorunlara çözüm bulmak için kullanılması |
| Tekrarlayan arıza (12) | Aynı uçakta aynı sistemin kısa süre içinde yeniden arızalanması; ilk onarımın sorunu çözmediğinin işareti |
| Telemetri (3) | İşletim sisteminin ya da uygulamanın üreticisine gönderdiği kullanım ve tanılama verisi |
| Telif hakkı (7) | Eser sahibinin, eserinin nasıl kullanılacağına karar verme hakkı; eser yaratıldığı anda kendiliğinden doğar |
| Tema (13) | Renk, yazı tipi ve efektlerden oluşan, bütün sunuma birlikte uygulanan görünüm paketi |
| Temizlik günlüğü (11) | Veri temizlerken yapılan işlemlerin ve etkilenen kayıt sayılarının yazıldığı kısa kayıt |
| Tepegöz (13) | Saydam asetat kâğıdına yazılanı perdeye yansıtan projektör (overhead projector) |
| Ters görsel arama (5) | Bir görseli yükleyerek internette ilk ne zaman ve nerede yayımlandığını bulma |
| Tersine mühendislik (9) | Bir ürünü ya da yazılımı söküp nasıl çalıştığını anlama; amacına göre meşru ya da kötüye kullanım olabilir |
| Test durumu (12) | Sonucu önceden bilinen ve bir formülün ya da programın doğru çalışıp çalışmadığını sınamak için kullanılan örnek |
| Tip eğitimi (13) | Bir bakım teknisyeninin ya da pilotun belirli bir uçak tipine yetkilendirilmek için aldığı eğitim |
| Tipografi (10) | Yazının okunur ve anlaşılır olması için yazı tiplerinin ve sayfa düzeninin seçilmesi |
| Token (6) | Dil modelinin metni işlediği parça; bir kelime, kelimenin bir parçası ya da noktalama işareti olabilir |
| TPM (3) | Şifreleme anahtarlarını güvenle saklayan güvenlik çipi; Windows 11 için gereklidir |
| Transistör (1) | Elektrik akımını açıp kapatan ya da yükselten yarı iletken bileşen; dijital elektroniğin temel taşı |
| Trend izleme (12) | Bir parametrenin zamanla değişimini grafikle izleyerek aşınmayı ya da arızayı önceden fark etme yöntemi |
| Trol (7) | Tartışmayı bilerek kışkırtan, öfke ve tepki bekleyen çevrimiçi hesap ya da kişi; en iyi cevap, cevap vermemektir |
| Truva atı (9) | Yararlı bir program gibi görünüp kurulunca saldırgana kapı açan kötü amaçlı yazılım (trojan) |
| Tuş kaydedici (9) | Klavyede basılan her tuşu kaydedip saldırgana gönderen casus yazılım (keylogger) |
| Tümünü yanıtla (10) | Bir e-postanın yanıtını gönderene ve Kime ile Bilgi alanlarındaki bütün alıcılara gönderen komut |
| Uçtan uca şifreleme (4) | Verinin gönderenin cihazında şifrelenip yalnızca alıcıda çözülmesi; hizmet sağlayıcı içeriği okuyamaz |
| Uçuş verisi izleme, FDM (8) | Havayollarının uçuş kayıtlarını düzenli analiz ederek riskli eğilimleri olaydan önce gördüğü program; veriler genellikle takma adlandırılır |
| Unicode (2) | Dünyadaki hemen bütün yazı sistemlerini ve emojileri kapsayan ortak karakter tablosu |
| Unutulma hakkı (7) | Geçmişteki bir kaydın, belirli koşullarda arama sonuçlarından ya da kayıtlardan kaldırılmasını isteme hakkı |
| URL (4) | Bir web kaynağının tam adresi (protokol, alan adı, yol, parametre) |
| UTF-8 (2) | Unicode karakterlerini saklamak için en yaygın kodlama |
| Uygulama İzleme Şeffaflığı (3) | iOS’ta uygulamaların kullanıcıyı başka şirketlerin uygulamalarında izlemeden önce izin istemesini zorunlu kılan özellik |
| Uygulama izni (3) | Bir uygulamanın kamera, mikrofon, konum ya da rehber gibi kaynaklara erişebilmesi için kullanıcının verdiği onay |
| Uygulama yazılımı (3) | Kullanıcının bir işini görmesini sağlayan yazılım (tarayıcı, kelime işlemci, oyun) |
| Üçüncü taraf çerezi (8) | Ziyaret edilen sayfaya gömülü başka bir şirketin (reklam ağı gibi) çerezi; kullanıcıyı siteler arasında tanır |
| Üretken yapay zekâ (6) | Metin, görsel, ses, video ya da kod gibi yeni içerik üreten yapay zekâ modelleri |
| Üst bilgi (10) | Bir belgede her sayfanın en üstünde tekrarlanan alan (header) |
| Üst veri (8) | Verinin kendisi hakkındaki veri (metadata): kim, kime, ne zaman, nereden |
| Vekil değişken (8) | Algoritmadan çıkarılan bir bilginin yerine geçebilen değişken (proxy); posta kodunun gelir düzeyini ya da kökeni dolaylı olarak taşıması gibi |
| Veri (1) | Bağlamı olmayan ham değer |
| Veri doğrulama (11) | Bir hücreye girilebilecek değerleri sınırlayan ve kurala uymayan girişte uyarı veren araç |
| Veri ekonomisi (8) | Kişisel verinin toplandığı, alınıp satıldığı, reklama ve kararlara dönüştürüldüğü ekonomik düzen |
| Veri en azaltma (8) | Yalnızca amaç için gereken veriyi, gerektiği süre işleme ilkesi |
| Veri ihlali (8) | Kişisel verilerin yetkisiz kişilerin eline geçmesi; veri sorumlusu Kurul’a ve etkilenen kişilere bildirmek zorundadır |
| Veri işleyen (8) | Veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına kişisel veri işleyen kişi ya da kurum |
| Veri merkezi (4) | Bulut hizmetlerinin çalıştığı, binlerce sunucunun bulunduğu tesis |
| Veri simsarı (8) | Farklı kaynaklardan kişisel veri toplayıp birleştiren ve başka şirketlere satan firma (data broker) |
| Veri sorumlusu (8) | Kişisel verinin neden ve nasıl işleneceğine karar veren kişi ya da kurum |
| Veri temizleme (11) | Hatalı, eksik, tutarsız ya da yinelenen kayıtları bulup düzeltme işi |
| Veri türü (11) | Bir değerin programın gözündeki türü: sayı, metin, tarih ya da mantıksal değer |
| Virüs (9) | Kendini bir dosyaya ya da programa ekleyen, o dosya çalıştırılınca etkinleşip başka dosyalara bulaşan kötü amaçlı yazılım |
| VisiCalc (11) | İlk elektronik tablo programı (1979); kişisel bilgisayarların yayılmasında etkili olan ilk “öldürücü uygulama” |
| von Neumann mimarisi (2) | Program ve verinin aynı bellekte saklandığı, işlemcinin komutları sırayla aldığı bilgisayar düzeni (1945) |
| VOR (4) | Uçakların seyrüsefer için kullandığı, yerdeki VHF radyo istasyonu |
| VPN (9) | Trafiği şifreli bir tünelle bir sunucuya taşıyan hizmet; bulunulan ağdan gizler, ama oltalamaya karşı korumaz ve anonim yapmaz |
| WAN (4) | Geniş alan ağı; ülkeler ve kıtalar arası ağ |
| Wayback Machine (5) | Web sayfalarının geçmişteki hallerini saklayan arşiv |
| Web (4) | Belgelerin birbirine bağlantılarla bağlandığı, internet üzerinde çalışan hizmet (World Wide Web) |
| Wi-Fi (4) | Bir ev ya da binada cihazları kablosuz olarak ağa bağlayan teknoloji |
| WYSIWYG (10) | “Ne görüyorsan onu alırsın” (what you see is what you get); ekranda görülen düzenin çıktıda da aynı olması |
| x86 (2) | Masaüstü ve dizüstü bilgisayarlarda uzun süre baskın olan işlemci mimarisi (Intel, AMD) |
| Yan yükleme (3) | Bir uygulamayı resmî mağaza dışındaki bir kaynaktan kurmak |
| Yanal okuma (5) | Bir kaynağı, başka kaynakların onun hakkında söylediklerine bakarak değerlendirmek |
| Yankı odası (5) | Yalnızca aynı düşünenlerin bulunduğu, görüşlerin sürekli tekrarlanıp güçlendiği ortam |
| Yanlış bilgi (5) | İyi niyetle, zarar verme amacı olmadan paylaşılan yanlış bilgi (misinformation) |
| Yapay sinir ağı (6) | Beyindeki sinir hücrelerinden esinlenen, ağırlıklı bağlantılarla kurulmuş katmanlı hesaplama yapısı |
| Yapay zekâ birimi, NPU (2) | Yapay zekâ hesaplarını az enerjiyle yapmak için tasarlanmış işlem birimi |
| Yapay Zekâ Yasası (7) | AB’de YZ sistemlerini risk düzeyine göre düzenleyen ve 2025’ten itibaren kademeli olarak uygulanan yasa |
| Yapay zekâ, YZ (6) | İnsanların zekâ gerektiren işler saydığı görevleri yapabilen bilgisayar sistemlerinin genel adı |
| Yaşam boyu öğrenme (14) | Okul bittikten sonra da bilgi ve becerileri düzenli olarak yenileme |
| Yazılım (3) | Donanıma ne yapacağını söyleyen komutlar bütünü |
| Yedeklilik (1) | Bir işlevin, ana sistem çökse de sürmesi için bağımsız bir yedekle güvenceye alınması |
| Yeniden üretilebilirlik (12) | Bir analizin verisi ve yöntemi paylaşıldığında başkası tarafından aynı sonuca ulaşılabilmesi |
| Yer tutucu (13) | Bir slayt düzenindeki, metin ya da görsel eklemek için ayrılmış kutu (placeholder) |
| Yerel ayar (11) | Programın ondalık ayırıcı, tarih sırası ve formül ayracı gibi ülke kurallarını belirleyen ayarı (locale) |
| Yerel model (6) | Kullanıcının kendi cihazında, internete bağlanmadan çalışan yapay zekâ modeli |
| Yetkinlik (1) | Bilgi, beceri ve tutumun bir görevi başarıyla yapacak şekilde birleşmesi |
| Yinelenen kayıt (11) | Bir tabloya birden çok kez girilmiş aynı kayıt |
| Yol (3) | Bir dosyanın sürücü ve klasörlerle birlikte tam adresi |
| Yorgunluk saldırısı (9) | Parolayı ele geçiren saldırganın art arda onay bildirimi göndererek kullanıcıya “Onayla” dedirtmeye çalışması |
| Yorum (10) | Bir belgede metni değiştirmeden kenara düşülen not; yanıtlanabilir ve sorun çözülünce kapatılabilir |
| Yönlendirici (4) | Veri paketlerini doğru hedefe yönlendiren ağ cihazı (router) |
| Yüz tanıma (8) | Bir kişiyi yüz görüntüsünden tanıyan teknoloji; yüz görüntüsü biyometrik veridir |
| YZ ajanı (6) | Yalnızca cevap vermekle kalmayıp tarayıcıda gezinmek, dosya açmak gibi işleri kendisi yapan yapay zekâ sistemi |
| YZ beyanı (6) | Bir çalışmada yapay zekânın hangi araçla, ne için, nerede kullanıldığını ve nasıl doğrulandığını belirten açıklama |